Wiek XVI-XVII

5 VIII 1588
MK 135, k. 199v-201 [SKM IV, nr 196]

Król nadaje starostwo sandomierskie Hieronimowi Mieleckiemu z Mielca. Teść Adama Ratowskiego zasłużył się w czasie wojen prowadzonych przez Stefana Batorego, podczas bezkrólewia. Starostwo wakuje po śmierci Stanisława Pękosławskiego. Zobowiązany jest wypłacać corocznie pensję 1 300 złotych z tego starostwa Andrzejowi Firlejowi z Dąbrowicy. Ponieważ w roku bieżącym wpłacił do skarbu 8 tysięcy złotych, w latach następnych płacić ma taką sumę corocznie ze starostwa w dwóch ratach: 4 tysiące na św. Jana Chrzciciela i 4 tysiące na św. Andrzeja Apostoła.

Datum: Kraków

W 1616 r. Anna z Mieleckich Ratowska sprzedała klucze kolbuszowski i rzemieński Stanisławowi Lubomirskiemu, wojewodzie krakowskiemu, za 240.000 złp (według kontraktu kupna wpisanego w księgi grodzkie sandomierskie). Z tego należy wnosić, że już na początku XVII w. klucz kolbuszowski musiał być uformowany, a obejmował 9 wsi (9 folwarków i 2 kuźnie), a więc Kolbuszowę, Świerczów i Werynię, które zostały wyłączone z dóbr rzemieńskich oraz „wsie z folwarkami do Majętności Mieleckiej przedtem należące”, tj. Cmolas, Dubas, Kosowy, Siedlankę, Trzęsówkę i Zarębki.

Pół wieku później klucz liczył 10 wsi i 12 folwarków.

Sama Kolbuszowa już w tym czasie była dużą wsią z dwoma folwarkami – Podsobniem i Wojkowem (ten folwark założył jeszcze Stanisław Tarnowski). Miejscowość rozciągała się na przestrzeni kilku kilometrów, po obu stronach koryta i rozlewisk rzeki Trześni (dzisiaj Nilu), od Kupna (należącego wówczas do tenuty bratkowickiej) na południu, po Świerczów i Dubas na północy. Jej centrum zajmował rozległy staw z dużą groblą, przy której stał młyn wodny. Na wysokości stawu na płaskiej terasie wschodniej stał dwór i zabudowania folwarku Podsobnie. Część wsi położoną poniżej grobli i młyna wodnego zaczęto z czasem nazywać Dolną, natomiast część leżącą powyżej stawu, z folwarkiem Wojków, Górą lub Górną.

Książęta Lubomirscy herbu Szreniawa bez Krzyża w Rzemieniu
1616-1703

Włączenie Kolbuszowej z kluczem dóbr ziemskich do jednego z największych w ówczesnej Rzeczypospolitej latyfundium Lubomirskich otworzyło nowy, korzystny okres rozwoju Kolbuszowej. Jej lokalizacja w centrum nowo nabytych dóbr i bardzo dochodowego starostwa sandomierskiego, które przez Lubomirskich było traktowane niemal jak dziedziczne, sama narzucała plan założenia tu kolejnej rezydencji rodowej, sprzężonej organicznie z miastem. Niewątpliwie pierwsze prace związane z budową rezydencji podjął książę Stanisław Lubomirski. Czy za jego życia realizowano cały program założenia rezydencjonalnego, niestety nie wiemy. Prawdopodobnie do 1642 r. wzniesiono tylko sam pałac, albo murowany dwór o jednej kondygnacji.

Książę Stanisław Lubomirski (1583-1649) był żonaty z wojewodzianką wołyńską, księżniczką Zofią Ostrogską (1595¬1622). Ich trzej synowie to wojewoda krakowski Aleksander Michał (żona Helena Tekla z Ossolińskich), marszałek wielki koronny i hetman polny koronny Jerzy Sebastian [żony: Konstancja z Ligęzów h. Półkozic oraz Barbara z Tarłów h. Topór (16..-1689) -najpierw żona starosty czerwonogrodzkiego Jana Daniłowicza] oraz podczaszy koronny Konstanty Jacek (żona Barbara Domicella Szczawińska). Córki – Konstancja była za Franciszkiem Sędziwojem Czarnkowskim, Krystyna Anna wyszła za księcia Albrechta Stanisława Radziwiłła.

Stanisław Lubomirski znał się na fortyfikacjach doskonale -odwiedził wiele obiektów militarnych w Europie, znał polski system obronny. Na początku XVII wieku sam był właścicielem kilku zamków. W 1611 roku jego uwagę zwróciły nieprzeciętne walory obronne i topograficzne Rzemienia, należącego Anny Ratowskiej – pagórkowaty obszar leśny na wschód, naturalne rozlewisko, spławna rzeka Wisłoka na zachodzie, niedostępność zapewniały dwie wyspy nadające się do zabudowy militarnej, gdzie na jednej z nich od ponad dwustu lat istniał gotycki, murowany dwór obronny typu wieżowego (stołp). Wkrótce po zakupie majątku rzemieńskiego (1616) przystąpił do budowania umocnień. Miejscowe warunki naturalne umożliwiały zastosowanie regularnych rozwiązań lepszych niż dotychczasowe, gotyckie. Lubomirski zastosował nowoczesną sztukę fortyfikacyjną.

 

Czytaj więcej:

WIEK: XIV  |  XIV/XV  |  XV/XVI  |  XVI  |  XVI-XVII  |  XVII-XVIII  |   XVIII  |  XIX  |  XX  |  XXI

 

Opracowanie merytoryczne rysu historycznego: Edward Michocki.
Zamek Książęcy Rzemień – historia: pobierz plik pdf