Wiek XIV/XV

Rafał i Jaśko herbu Leliwa to historyczni właściciele Rzemienia.
RafalJan

Wielkimi zasługami w odbudowywaniu piastowskiej monarchii i tworzeniu Królestwa Polskiego rodzina Leliwitów -Tarnowskich zaskarbiła sobie względy i zaufanie ostatnich Piastów -zarówno króla Władysława Łokietka, jak i króla Kazimierza Wielkiego. Z ich szczodrobliwości korzystało teraz wielu Tarnowskich, otrzymując najważniejsze urzędy i związane z nimi nadania ziemskie. One generowały możliwości pozyskania kolejnych dóbr materialnych. Pierwszoplanową pozycję w państwie utrzymali przez kilka wieków. Dzięki kasztelanowi krakowskiemu Spycimirowi i jego następcom wzrastał prestiż Tarnowskich także w kwestiach majątkowych.
Kasztelan wiślicki Rafał herbu Leliwa (1318-1373) pierwszy pisał się panem „na Tarnowie, na Rzemieniu i Rzochowie, na Mielniku i Wielowsi”. Będąc po ojcu i bracie panem Tarnowa, a po matce także dziedzicem wsi Wielowieś w parafii Michocin, kupił pół Rzochowa z przyległościami od naturalnego syna króla Kazimierza Wielkiego – Niemierzy herbu Mądrostki z Gołczy. Komes Rafał był wtedy dopiero podkomorzym sandomierskim (został nim u schyłku 1361 – po Dobiesławie z Kurozwęk, który przeszedł na kasztelanię sandomierską). Od 4 I 1365 do końca swego żywota trzymał w zastawie drugą połowę wsi Rzochów (Zochow). Zapewne jeszcze przed rokiem 1365 podjął się zbudowania strażnicy wojskowej pod Rzochowem. Warownię nazwał Rzemieniem, z którym utożsamiał się na dokumentach. Wkrótce został królewskim zarządcą Rusi i kasztelanem wiślickim, także po Dobiesławie z Kurozwęk, który został wojewodą krakowskim. Kasztelan zmarł 7 XII 1373. Schedę majątkową, jaką zostawił kasztelan wiślicki Rafał, objął jego syn Jaśko.
Dobra majątkowe po komesie Rafale objął w 1374 komes Jaśko i jako kasztelan sandomierski pisał się panem „na Tarnowie, Rzemieniu, Rzochowie i Wielowsi”. Kiedy już przejął po ojcu połowę Rzochowa, starał się o resztę majątku Niemierzy. Jednak cały Rzochów z przyległościami nabył dopiero po sześciu latach, tj. 26 IV 1379, co potwierdzili sędzia ziemski sandomierski Pełka z Galowa herbu Hełm oraz podsędek sandomierski Prandota. Jaśko zapłacił za tę majętność 300 grzywien groszy praskich. Jeszcze tego samego roku komes Jaśko postarał się, aby węgierska regentka Elżbieta Łokietkówna przeniosła Rzochów (i trzy inne jego wsie dziedziczne) z prawa polskiego na magdeburskie, co uczyniła 7 IX 1379. Być może do roku 1382 Jaśko Tarnowski albo król Ludwik Węgierski zdążył założyć tu miasto lub zostało ono lokowane w latach 1382-1384, ale już za królowej Jadwigi. Nie dysponując dokumentem lokacyjnym z XIV wieku, historycy mimo to trzymają się tezy, że prawa miejskie Rzochów miałby otrzymać jakoby dopiero na początku XV wieku, zaznaczając jednak, że mogło to się stać przed rokiem 1408, ale raczej za panowania króla Władysława Jagiełły. To twierdzenie także było dawniej rozpowszechnione, lecz bez pokrycia, gdyż nikt jeszcze nie przedstawił oficjalnego dokumentu na dowód swoich naukowych twierdzeń. A zatem -najważniejsza rzochowska zagadka jako szczegół miejskiego rodowodu nadal oczekuje rozwikłania.

Z lat 1384, 1387 i 1392 pochodzą zachowane pieczęcie Jaśka z Tarnowa, Rzemienia, Rzochowa i Wielowsi.

 

Rozlewisko rzemieńskie

Rozlewisko rzemieńskie było zasilane leśnymi i polnymi potokami, spływającymi grawitacyjnie z poziomu ok. 200 m n.p.m. do obniżenia gruntu mierzącego nieco ponad 182 m n.p.m. Z czasem, kiedy zbudowano tutaj młyn wodny, ujście wód z akwenu do Wisłoki nazwano Młynówką. Wokół istniały liczne stawy – małe, naturalne zbiorniki bezodpływowe. Niedostępność tego obszaru potęgowały bagna, kępy drzew i zarośli.17-2
W takie miejsce, utworzone przez naturę jako przesmyk między zakolem spławnej Wisłoki a mokradłami skraju Puszczy Sandomierskiej, wciskały się trzy lokalne trakty lądowe. Jeden był odgałęzieniem długiego szlaku z Węgier i Słowacji aż do królewskiego Sandomierza, wiodącym przez Biecz, Pilzno, Dębicę, Brzeźnicę, Rzemień, Rzochów, Mielec, Baranów, Kaymów, Michocin, Mielnik i Wielowieś. Drugi przedłużeniem gościńców Pilzno – Przecław oraz Tarnów – Zasów – Przecław. Trzeci trakt stanowiło śródleśne połączenie gościńca sandomierskiego z prastarym szlakiem handlowym z Odessy nad Morzem Czarnym na zachód Europy, przez bogate miasta na Rusi oraz polskie ośrodki handlowe jak Przemyśl, Jarosław, Kraków i Wrocław. Dystans do niego w Dębicy to raptem 20 km od zamku Rzemień i miasta Rzochowa. Dla podróżujących taborów czy jeźdźców taka odległość nie stanowiła przeszkody.
W XIV wieku zamek Rafała Tarnowskiego w Rzemieniu byłby zatem strażnicą kontrolną splotu dróg lądowych, żeglownej rzeki i leśnych ostępów, która zapewniała bezpieczeństwo podróżnym i stanowiła obronną przeszkodę przed najazdami nieprzyjaciół. To wszystko razem wyjaśnia znaczenie wąskiego przesmyku utrudniającego przemieszczanie się ludzi w tym miejscu i składa się na istotę wybudowania przez Rafała Tarnowskiego czegoś na kształt gródka stożkowatego, gdzie na planie kwadratu stanęła murowana strażnica rycerska, może nawet wieża o charakterze szkockiego stołpu, na wzór średniowiecznych wież Leliwitów w Tarnowie i Melsztynie. Prawie trzy wieki później, w czasie oblężenia Rzemienia przez Szwedów, silnej warowni z czterdziestoma działami mogło bronić nawet 400 ludzi obsadzonych przez Lubomirskich.

 

Czytaj więcej:

WIEK: XIV  |  XIV/XV  |  XV/XVI  |  XVI  |  XVI-XVII  |  XVII-XVIII  |   XVIII  |  XIX  |  XX  |  XXI

 

Opracowanie merytoryczne rysu historycznego: Edward Michocki.
Zamek Książęcy Rzemień – historia: pobierz plik pdf